zbudowano w II połowie XIII wieku, a następnieprzebudowano okresie gotyku i baroku. Dotychczasowe badania architektoniczne umożliwiły wydzielenie podstawowych faz jego rozwoju. Pierwsza głuchołaska fara wzmiankowana była po raz pierwszy w dokumencie z 1285 roku. Nie znamy dokładnego wyglądu tamtej świątyni. Na podstawie zachowanych dokumentów i badań architektonicznych możemy tylko w przybliżeniu odtworzyć wygląd pierwszego kościoła parafialnego. Pierwotnie składał się on z trójprzęsłowego korpusu nawowego, prezbiterium z zakrystią oraz, zachowanego do dziś, dwuwieżowego masywu zachodniej elewacji (tzw. westwerku), nawiązujący jeszcze do

tradycji romańskiej. Jednonawowy korpus oświetlały wysoko umieszczone półkoliste okna. Wnętrze nakryte było stropem oraz wysokim dwuspadowym dachem. W oknach wieży północnej westswerku (elewacja wschodnia i północna) zachowały się dwa fragmenty kamiennych maswerków, czyli geometrycznych wzorów architektonicznych odkutych z kamienia, używanych do wypełnienia górnej części otworu okiennego.Na osi między wieżami umieszczono wejście główne ujęte w lekko wysuniety przed lico muru wczesnogotycki portal, charakteryzujący się jeszcze pewnymi cechami tradycji sztuki romańskiej. Charakteryzuje się on pięcioskokowymi ościeżami, między którymi ustawiono kolumienki. Uskokwy układ ościeży powtarza, znajdujące się nad nimi, sklepiające portal spiętrzenie łuków zwane archiwoltą, które jednak, w przeciwieństwie do półokrągłych archiwolt romańskich, zamknięte jest ostro w sposób charakterystyczny dla gotyku. Głębokie cofnięcie drzwi w stosunku do lica muru i schodkowy układ ościeży, powodują, że otwór drzwiowy rozszerza się na zewnątrz, tworząc rozglifienie. Nad portalem wznosi się stroma, ostro zakończona szczytnica, zwana wimpergą,. Oba te elementy są bardzo charakterystyczne dla stylu gotyckiego i nie występowały w okresie romańskim. Do tradycji romańskiej nawiązują jeszcze kolumienki, rozmieszczone po cztery w uskokach, po obu stronach portalu. Ich kapitele (głowice) ozdobione zostały maskami mnichów, których przyjazny uśmiech miał zachęcać do odwiedzenia świętego przybytku. W przypadku właściwego ościeża drzwiowe zamiast masek mnichów zastosowano kapitele o typowej dla wczesnego gotyku dekoracji roślinnej w postaci liści i pączków. Mimo licznych przebudów świątyni sam portal nie zmienił swojego stylu, stając się, jak pisał Paul Kutzer, „kamiennym dokumentem średniowiecznej tradycji naszego miasta”.Portal główny prowadził do kruchty, znajdującej się w przyziemiu westwerku. Otwierała się ona dwoma arkadami od strony północnej i południowej do kwadratowych aneksów (być może kaplic) umieszczonych pod każdą z wież. Wnętrze kruchty nakrywały trzy pola sklepienia krzyżowo-żebrowego rozdzielonego łękami kamiennymi, opartymi na trójbocznych wspornikach. Z kruchty do nawy prowadził kamienny portal o skromniejszej formie, którego relikty odsłonięto w czasie badań architektonicznych w 2005 roku. W trakcie tych badań odsłonięto także relikty XIII-wiecznej granitowej podsadzki. Już w roku 1428 pierwszy kościół spłonął po zdobyciu miasta przez husytów. Z 1452 roku pochodzi dokument mówiący o odbudowie fary, której konsekracja odbyła się między latami 1456 a 1467. Wzniesiono wtedy dwuprzęsłowy gotycki chór, szerszy i wyższy od korpusu nawowego, a prezbiterium nakryto wysokim dwuspadowym dachem. Z uwagi na bliskość murów miejskich gotycki chór mógł zostać zamknięty od wschodu prostą ścianą. Prawdopodobnie w II połowie XVI wieku (zapewne po pożarze z 1560 roku) głuchołaski kościół zyskał renesansową dekoracje elewacji. Składały się na nią malowane prostokątne boniowania umieszczone w narożnikach ścian wież. Relikty tego zdobienia zachowały się na strychu kościoła w północno-wschodnim i południowo-zachodnim narożniku westwerku. Największa przebudowa głuchołaskiej fary miała miejsce w latach 1729-34. w jej wyniku niemal całkowicie przebudowano wcześniejsze założenia z częściowym tylko wykorzystaniem starszych murów. Inicjatorem tej budowy był znany z licznych fundacji książę biskup Franciszek Ludwik von Neuburg, a pracami kierował prawdopodobnie Krzysztof Tausch lub Jan Innocenty Töpper. W pierwszym etapie wykonano część kapłańską z zakrystią, natomiast w drugim przekształcono korpus i przebudowano masyw wieżowy z kruchtą. W miejsce rozebranego gotyckiego prezbiterium wzniesiono dwuprzęsłowe, prostokątne prezbiterium trójbocznie zamknięte od wschodu.. przy części kapłańskiej, a na wysokości pierwszego przęsła, wzniesiono dwie przybudówki, mieszczące od południa zakrystie i od północy składzik. Kolejne przęsło połączono arkadami z dwoma aneksami z emporami. Wznoszenie tej partii zakończono półkolistą arkadą tęczową. Układ dekoracji
wnętrza prezbiterium tworzą zdwojone pilastry o zdobionych trzonach i głowicach kompozytowych. Wspierają one bogato profilowane belkowanie z gzymsem. Wnętrze chóru zdominowane jest przez ołtarz główny, ujęty w bogatą dekorację architektoniczną. Nawa główna jest nieznacznie szersza i wyższa od prezbiterium oraz wyższa od empor, trójprzęsłowa, z czwartym przęsłem węższym, mieszczącym chór muzyczny. Wnętrze nakryte jest sklepieniem kolebkowym z lunetami, w nawach opartym na gurtach. W kruchtach zastosowano sklepienia żaglaste, w przedsionku pod wieżami kopulaste. Na sklepieniach nawy i prezbiterium oraz i podłuczach arkad między nawowych występuje dekoracja stiukowa, listwowa, tworząca pola o urozmaicony wykroju. W nawach bocznych i emporach podziały uproszczonymi pilastrami. Arkadę tęczową opięto pilastrami i zamknięto półkoliście. Od strony nawy umieszczono kartusz herbowy biskupa wrocławskiego księcia Franciszka Ludwika von Neuburga i inskrypcje chronostychem „ANNO, QVO FRANCISCO, LVDOVICO NEOBVRGO, ELECTORATVS SANCTAE SEDIS CESSIT”, która określa rok (1729) zrzeczenia się przez Neuburga godności biskupiej w Trewirze a przejęcia biskupstwa Moguncji. Data ta jest jednocześnie momentem rozpoczęcia zdobienia sklepień korpusu jest podobne jak w części prezbiterialnej. W każdym przęśle umieszczono po trzy wieloboczne pola, a na każdym gurcie wprowadzono ornament o 
bogatym wykroju oraz ozdobiono krawędzie lunet. Wnętrze nawy głównej doświetlono przez okna umieszczone w emporach i nawach bocznych. W czasie tej przebudowy rozebrano także sklepienia krzyżowo-żebrowe westwerku, a w miejsce kaplic wzniesiono klatki schodowe oraz przy wejściu dwie ciemnice. W tym samym czasie rozebrano prowadzący do nawy portal. Kościół przykryto nowym, dwuspadowym dachem nad korpusem i wielospadowym nad prezbiterium. Między wieżami westwerku wprowadzono ścianę z oknem o wykroju czworolistnym i nakryto dachem pulpitowym. Elewacje kościoła ukształtowano skromniej. Nadano im proste podziały ramowe o zaokrąglonych narożach, różnicując je fakturowo i,
prawdopodobnie, kolorystycznie. Prostokątne okna dolne i półkoliście zamknięte górne ujęto w profilowane opaski z uszkami. Wieloboczne zamnięcie prezbiterium, ozdobiono na ścianie wschodniej owalnym okulusem oraz tablicą kamienną z płaskorzeźbą Ukrzyżowania oraz inskrypcją z XVIII w., dotyczącą konsekracji kościoła 1472 i 1734. Kolejna zmiana sylwety kościoła miała miejsce w 1841 roku, kiedy wieże przykryto hełmami o formie ściętych ostrosłupów, które pokryto blacha miedzianą ze zwieńczeniem składającym się z bańki z krzyżem. Równocześnie podwyższono ścianę frontową między wieżami do wysokości gzymsu wieńczącego. Na niej zbudowano niski dwuspadowy daszek łączący oba hełmy. Tymi pracami kierował cieśla miejski Franciszek Berger. W początku XX wieku z inicjatywy proboszcza Franza Dietricha rozpoczęto przebudowę hełmów oraz budowę dwóch nowych klatek schodowych, przylegających do wież zachodnich. Projekt nowych zwieńczeń opracował w 1905 roku Hans Poelzig – profesor Szkoły Rzemiosł Budowlanych we Wrocławiu. Nawiązał on w nim do formy hełmu kościoła parafialnego w Złotoryi. Zaprojektował on neobarokowe, trzyprześwitowe hełmy, których dolna partia na rzucie kwadratu przechodzi w formę ośmioboczną. Obie wieże zostały połączone przejściem-galerią na wysokości pierwszego prześwitu. Jako zwieńczenie wykorzystano zachowane z poprzedniej konstrukcji gałki z krzyżami. Autorstwa Poelziga są
również dwie symetryczne klatki schodowe, nakryte dachami pulpitowymi, wystrojem nawiązującym do elewacji barokowego korpusu. Neobarokowy ołtarz główny powstał w 1921 roku, natomiast w nawach bocznych usytuowanych jest 8 ołtarzy o cechach późnobarokowych. W ołtarzu głównym dominuje potężna figura św. Wawrzyńca, patrona świątyni, któremu po bokach towarzyszą postacie św. Mikołaja i św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Poniżej znajdują się dwa anioły trzymające symbole świętego, a więc ruszt i pochodnię. Na szczycie ołtarza, przy witrażu przedstawiającym Matkę Boską, znajdują się kolejni dwaj święci: po lewej św. Roch, po prawej św. Jerzy, przedstawiony w scenie walki ze smokiem. Ładna jest także ambona ze sceną męczeństwa św. Wawrzyńca przedstawioną na balustradzie schodów oraz bogatą dekoracją figuralną. Warto także zwrócić uwagę na kilka ołtarzy bocznych, stojących przy filarach. Pierwszy z lewej poświecony jest św. Antoniemu, a ozdabiają go rzeźby św. Walentego i św. Błażeja (z pastorałem i dwiema świecami). Po drugiej stronie filara znajduje się obraz św. Barbary przyjmującej Komunię od anioła. Z lewej strony scena przy wieży więziennej, na której kat ścina głowę przyszłej świętej. Z prawej strony świątyni znajdziemy ołtarz Matki Boskiej Bolesnej z obrazem zatytułowanym „Opłakiwanie”, przypisywanym Michałowi Willmannowi, nazywanemu śląskim Rembrandtem. Po tej samej stronie, ale tuż przy prezbiterium, stoi z kolei ołtarz poświęcony św. Janowi Nepomucenowi. Obraz przedstawia świętego w scenie pielgrzymki do sanktuarium w Starej Boleslavi, a nad nim atrybuty Nepomucena - pięć gwiazd, które pojawiły się nad miejscem jego śmierci oraz język w kielichu, symbolizujący tajemnicę spowiedzi. Wokół kościoła usytuowany był cmentarz. Zaczął on najprawdopodobniej funkcjonować wraz z oddaniem do użytku fary, a więc około poł. XIII wieku. W dokumentach historycznych pojawia się zapis, iż z powodu szczupłości miejsca zatroskani mieszczanie chcieli ograniczyć prawo do pochówków w tym miejscu chłopom ze wsi należących do głuchołaskiej parafii. W 1800 roku dokumenty mówią o całkowitym zamknięciu starego cmentarza przy kościele parafialnym. W 1830 roku usunięto ostatni pomnik nagrobny z placu kościelnego.

 

Chrobak P., Szymkowicz P., Biała, Bělá, Biele, Głuchołazy 2007, s. 68-70.